Psychologische veiligheid op de werkvloer heeft een belangrijke invloed op de prestaties van teams. Dat blijkt uit onderzoek van Elmira Nijhuis, VU-buitenpromovendus, naar vier bestuurlijke en managementteams binnen de zorg. Hoewel het onderzoek vanwege het beperkte aantal onderzochte teams voorzichtig moet worden geïnterpreteerd, laat het zien dat teams met een hoge mate van psychologische veiligheid beter kunnen functioneren dan teams waarin medewerkers zich minder vrij voelen om zich uit te spreken.
Psychologische veiligheid is een begrip dat vooral bekend is geworden door Harvard-hoogleraar Amy Edmondson. Zij omschrijft het als het vertrouwen dat mensen zich binnen een team kunnen uitspreken zonder daarvoor gestraft of vernederd te worden. Medewerkers moeten bijvoorbeeld hun mening kunnen geven, vragen kunnen stellen en kritiek kunnen uiten. Volgens het onderzoek draagt deze openheid onder andere bij aan betere besluitvorming en meer innovatie.
Een belangrijk gevolg van psychologische onveiligheid is dat de kwaliteit van besluitvorming afneemt. Wanneer teamleden zich niet durven uitspreken, wordt niet alle beschikbare kennis, ervaring en informatie meegenomen. Daarnaast ontstaat er minder ruimte voor een open gesprek over verschillende standpunten. Hierdoor kunnen belangrijke perspectieven verloren gaan en worden beslissingen minder goed onderbouwd.
Binnen bestuurlijke en managementteams heeft dit bovendien gevolgen voor de samenwerking. Wanneer medewerkers zich minder verbonden voelen met het team, kunnen zij zich steeds meer richten op de belangen van hun eigen afdeling in plaats van op de doelen van de organisatie als geheel. Hierdoor neemt de samenwerking af en kunnen uiteindelijk ook de resultaten van de organisatie achteruitgaan. Psychologische veiligheid gaat dus niet alleen over hoe prettig mensen zich voelen, maar heeft ook directe gevolgen voor de manier waarop een organisatie functioneert.
In een van de onderzochte teams met een hoge mate van psychologische veiligheid viel vooral op dat teamleden aangaven zich ‘geborgen’ te voelen. Zij konden elkaar alles zeggen en herkenden en benutten elkaars sterke kanten. Dit laat zien dat psychologische veiligheid niet betekent dat iedereen het met elkaar eens moet zijn. Juist de mogelijkheid om open met elkaar te communiceren en verschillende kwaliteiten en perspectieven te erkennen, draagt bij aan een sterk team.
Psychologische veiligheid heeft daarnaast gevolgen voor het persoonlijke welzijn van medewerkers. Volgens Nijhuis kunnen mensen die zich langdurig niet veilig voelen te maken krijgen met somberheid, depressie, boosheid en een gebrek aan zingeving. Omgekeerd blijken mensen die zich wel vrij voelen om zich uit te spreken blijer en meer betrokken te zijn bij hun werk. Nijhuis vermoedt bovendien dat psychologische veiligheid mogelijk samenhangt met een lager ziekteverzuim, maar benadrukt dat dit nog verder onderzocht moet worden.
Om psychologische veiligheid te vergroten, is volgens Nijhuis vooral tijd en aandacht voor elkaar nodig. Collega’s moeten elkaar leren kennen, interesse tonen en ontdekken waar ieders kwaliteiten liggen. Juist doordat mensen tegenwoordig vaak erg druk zijn, schiet deze aandacht er gemakkelijk bij in. Investeren in onderlinge relaties kan daardoor een belangrijke bijdrage leveren aan een veilige werkomgeving.
Ook leidinggevenden spelen een belangrijke rol. Organisaties kunnen psychologische veiligheid stimuleren door trainingen aan te bieden en bij het aannemen van managers en bestuurders te letten op eigenschappen die hiermee samenhangen. Nijhuis noemt onder andere betrouwbaarheid, inlevingsvermogen, emotionele stabiliteit en vriendelijkheid.
Tot slot benadrukt Nijhuis dat psychologische veiligheid niet hetzelfde is als het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag. Psychologische veiligheid kan wel een factor zijn binnen sociale veiligheid, maar grensoverschrijdend gedrag kent meerdere oorzaken. Het creëren van psychologische veiligheid vraagt daarom om een bredere aanpak waarin open communicatie, vertrouwen, betrokkenheid en aandacht voor elkaar centraal staan.
